رونق تولید ملی | سه‌شنبه، ۳۰ مهر ۱۳۹۸

مسجد جامع زنجان

جاذبه های طبیعی و گردشگری

 

مسجد و مدرسه جامع معروف به مسجد سید در قلب بافت تاریخی شهر قرار گرفته است. این مسجد از ضلع غربی با بازار قیصریه و از ضلع شرقی با بافت مسکونی و معبر موصوف به کوچه سید و از جبهه شمالی با خیابان امام و سبزه میدان در ارتباط است. مجموعه مسجد و مدسه سید توسط عبدالله میرزا دارا پسر یازدهم فتحعلی شاه قاجار در هنگام حکمرانی در زنجان در سال 1242 هجری قمری احداث گردیده است ، بر اساس مدارک و اسناد سال مزبور مربوط به اختتام آن است و هیچگونه افزایش مجموعه و الحاقات در دوره های بعدی مشاهده نمی گردد.

مجموعه تاریخی مسجد و مدرسه سید یکی از بناهای ارزشمند داخل شهری است، این مسجد بر اساس پلان مساجد چهار ایوانی ساخته شده است، طبق معمول ایوان ورودی مقابل شاه نشین گنبد دار قرار داده شده است. مساجد با سبک چهار ایوانی در پی تحولات مهمی که در طرح مساجد ایران پایه گذاری گردیده با ابهام از معماری دوران پارتی (کاخ هتره) پدیدار گشته و مسجد زواره و مسجد جامع اصفهان از نخستین مساجدی است که به این سبک ساخته شده اند. این سبک علاوه بر اینکه در طرح مدارس علمیه و کاروانسراها معمول گردیده با نور دیدن موزه های ایران ، در کشورهای اسلامی اهل سنت و جماعت مورد استقبال واقع شده ، به طوری که در مساجد مزبور هر یک از ایوانهای چهارگانه به یکی از مذاهب اربعه ، جهت مذاکره و تعلیم علوم دینی مربوط به خود اختصاص یافته است. آنچه که در صحن مسجد، بیشتر از همه خودنمایی می کند ایوانهای چهارگانه است که در چهار ضلع آن به قرینه جای گرفته اند. ایوان جنوبی در حد فاصل شبستان گنبددار و صحن قرار گرفته و شبستانهای زنانه و مردانه را به طور قرینه تقسیم می نماید و با عنایت به فلسفه وجودی ایوان که نقش ایجاد تعادلی هوای داخل و خارج شبستانها را دارد، ورودی فضای مزبور در آن قرار گرفته است. ایوان جنوبی، همانند سه ایوان دیگر در دو طبقه اجرا شده که طبقه دوم به منظور خنثی نمودن رانش طاق ایوان در حل مسایل استاتیکی لازم الاجرا بوده است.

ایوان جنوبی دارای 7/60 m و عرض 6/30 m عمق و باهره چینی 11 m ارتفاع دارد. سطوح کلی این ایوان با استفاده از کاشی های ختایی تزیین گردیده ، در داخل طاق نماها کلمات الله ، محمد (ص) ، علی (ع) ، به خط کوفی معلق به رنگ مشکی با زمینه نارنجی است و بالای آن را کتیبه طویلی به خط ثلث خفی زینت داده است. متن کتیبه خطبه ای است که با نام فتحعلی شاه قاجار آغاز شده و با نام بانی آن عبدالله میرزا دارا ختم می گردد. از نوار فوقانی کتیبه تسمه کشی های تزیینی سقف آغاز شده و به نوبه خود به قسمتی از شمسه ختم می گردد، اضلاع شرقی و غربی در این ایوان مزین به نقشهای لچک و ترنج است و بر طبق معمول بناهای دوران قاجار زرد و مشکی بر سایر رنگها غلبه دارد. پخی ایوان در نما با تکراری از کاشی با نقش هندسی پوشانیده شده است. فیلپوش ایوان و سطوح جانبی با نقوش اسلیمی و تکرار موتیف های ترنجی زینت داده شده است. آن چه که بیشتر از همه خودنمایی می کند. نقش سمبلیک درخت زندگی در دو طرف ایوان است. که این نقش یکی از موتیف های شناخته شده در هنر ایرانی است. صحن این مسجد همانند سایر مساجد چهار ایوانی به شکل مربع مستطیل بوده و دارای 48 متر طول و 36 متر عرض می باشد بر اساس مدارک متقن در وسط این صحن یک واحد حوض بوده و گرداگرد آن را به استثنای جلوی حجرات و شبستان ها ، باغچه های پر گل و گیاه پوشانیده شده بود و در سال 1368 ه. ش باغچه ها را به صورت محدود احیا کرده اند. در سمت شرقی و غربی این صحن به طور قرینه 16 واحد و در جبهه شمالی 6 واحد حجره جهت طلاب علوم دینی قرار گرفته ، حد فاصل حجرات ، عرض پایه ها 92 سانتی متر قابل اندازه گیری است. این فضاها از دو قسمت ایوان و حجره تشکیل یافته عرض ایوان 40/3 متر و عمق آنها در حجرات سمت شرقی و غربی صحن 65/1 و در حجرات شمالی 80/1 متر اندازه گیری می گردد. در پشت ایوان فضای حجره قرار گرفته و هر کدام از آنها دارای 40/3 متر عرض و 50/4 متر طول دارد. سقف این فضاها بسیار زیبا و با استفاده از قوس های جناغی اجرا گردیده ، روش کار بدین ترتیب است که در طول 50/4 متر سه واحد تویزه جناغی از ارتفاع 5/2 متری از رقوم کف اجرا شده و در حد فاصل تویزه با عنصر طاق پر شده است. در راستای طاق و تویزه ها در جان جرهای طرفین حجره 8 ردیف رفچه در دو طبقه ساخته شده و در حجره جمعاً دارای 16 واحد رفچه است. نور این فضاها از دو پنجره موجود در طرفین در ورودی تأمینی می شده ، پنجره های موصوف در اوایل پهلوی به دلایل نامعلومی با استفاده از مصالح بنایی کور و بعداً در جریان مرمت مسجد باز شده است. در مجموع با توجه به سایه روشن (کنتراست) داخل حجرات، تناسب محسوس در عناصر و اندامهای بنا ، فضای لازم را جهت تعلیم و تعلم علوم دینی القا می نماید. سقف ایوان کلیه حجرات با استفاده از مقرنس کاری گچ تزیین گردیده که در بعضی از حجرات فرو ریخته است. فیلپوش کلیه حجرات با کاشی های ختایی به سبک کار دوران قاجار و منقوش به نقوش اسلیمی و گل و بوته در تنوع خاص تزیین گردیده دو رنگ زرد و مشکی بر سایر رنگها غلبه دارد. طبق معمول مسجد و مدرسه چهار ایوانی ، شبستان این مسجد در جبهه جنوبی صحن شامل سه واحد است ، شبستان زنانه ، شبستان مردانه در طرفین و شبستان گنبد دار در وسط و پشت ایوان قرار دارد. شبستان های زنانه و مردانه به طور قرینه هر کدام از چهار ردیف ستون تشکیل گردیده و بدین ترتیب 20 چشمه عرقچین برگرده 36 تویزه قرار گرفته و قوس تویزه ها از نوع قوس خوزی (رومی) است. در وسط هر شبستان با خالی نمودن قسمتی از جرز جبهه جنوبی یک واحد محراب جای گرفته. تزیین این عناصر را کاشیهای سبک قاجار در رنگهای زرد ، سیاه و سفید منقوش به نقش معقل تشکیل داده است . شبستان گنبددار فضایی است به عرض 90/7 و طول 50/8 متر و بلا واسطه در پشت ایوان جنوبی قرار گرفته و از جهت غربی و شرقی با شبستان های طرفین و از جبهه شمالی با ایوان جنوبی در ارتباط است ، بر فراز این شبستان گنبد عظیمی بر جرزهای سنگین به ضخامت 30/2 متر استوار گردیده ، گنبد مسجد از دو نوع دو جداره بوده پا طاق هر دو جداره از ارتفاع 50/10 متری از رقوم کف آغاز شده و در رقوم 70/11 متری پا طاق دو گنبد از یکدیگر مجزا می شوند. خیز جدار نخستین از رقوم پاطاق 80/3 متر با قوس نوع پنج و هفت کند ، اجرا شده است و ارتفاع گنبد اصلی (جدار بیرونی) از رقوم پاطاق 10 متر قابل اندازه گیری است ، به عبارت دیگر ارتفاع گنبد این مسجد 50/20 متر از رقوم کف فعلی و قطر آن حداکثر 70/12 متر می باشد.

گنبد مسجد جامع زنجان با کاشی های فیروزه ای پوشانیده شده و در گریو آن سوره مبارکه الدهر به خط ثلث دیدگان را نوازش می دهد و سپس در رقوم بالایی کتیبه تزیینات آن را لوزی های پیوسته و ترنج های به سبک معقل با استفاده از کاشی های به رنگ زرد ، مشکی ، آبی تشکیل داده است.در انتهای فوقانی بنا ، علامتی از برنز به شکل گوی که مخروط نازکی بر آن سوار شده پایان گنبد را اعلام می نماید.



نوروز 98 به زنجان سفر کنید....
دیدنی های زنجان
کوه گاوازنگ زنجان
غار کتله خور-بزرگ ترین غار خشکی جهان
آبشار شارشار
کاروانسرا سنگی
مردان نمکی
بیایید نوروز امسال برای مشاهده بهار، گلهای شکفته درختان رنگارنگ زنجان را به نظاره بنشینیم، از آب چشمه شیرین سو...
قیدار نبی با نام اصلی قیدار بن اسماعیل بن ابراهیم از اجداد پیامبر اسلام است.
تعداد عکس:12
مجموعه‌ی تاریخی رختشویخانه در قلب بافت تاریخی شهر زنجان می باشد.
گنبد سلطانیه
جاذبه های تاریخی و گردشگری
امامزاده سید ابراهیم
بازار سنتی زنجان
مسجد جامع زنجان