روز شمار تاریخ زنجان

سوم شهریور

سوم شهریور


1 - در سوم شهریور 1320، شهر زنجان به همراه تعدادی از شهرهای شمالی کشور مورد بمباران هواپیماهای جنگی شوروی قرار گرفت و این نخستین نشانه نقض آشکار بی طرفی ایران در جنگی بود که نه در شروع آن نقشی داشت و نه در ادامه آن و نه سودی از آن می برد. پس آمدهای این جنگ ناخواسته را در زنجان می توان به دو دسته ی آنی و دراز مدت تقسیم کرد. از پی آمدهای آنی جنگ می توان به اشغال زنجان به دست نیروهای شوروی و دخالت نیروهای مذکور در امور اداری و انتظامی منطقه و سرانجام خسارتهای اقتصادی ناشی از این اشغال اشاره کرد و از پیامدهای دراز مدت آن می توان ایجاد و تقویت حزب توده به عنوان بزرگترین حزب طرفدار شوروی را نام برد. با پایان جنگ جهانی دوم اگر چه پی آمدهای آنی جنگ نیز تمام شد، ولی پی آمدهای دراز مدت آن همچنان ادامه داشت به طوری که اشغال زنجان توسط فرقه دموکرات آذربایجان محصول این پیامد بود و از آن پس تا حدود اواسط دهه ی سی یعنی قریب ده سال پس از پایان جنگ، حضور حزب توده در این شهر محسوس بوده و آنان زنجان را در محاق یک رشته منازعات سیاسی و نظامی پر مخاطره وارد کردند. (بيات، 1386، ص91)
2- در واقعه سوم شهریور 1325 و به هنگام تسلط بیگانگان بر کشور، برخی از مدارس روستایی در محاق تعطیلی قرار گرفت. گفتني است تلاش برای ایجاد مدارس نوین در زنجا به زمان مظفرالدین شاه بر می گردد، بدین معنی که در سال 1321 ق، میرزا مهدی خان وزیر همایون کاشانی (حاکم زنجان) که مرد اروپا دیده ای بود تصمیم گرفت در این شهر مدرسه ای تاسیس نماید و بدین منظور از انجمن معارف درخواست اعزام معلم کرد. مترجم همایون فره وشی از طرف انجمن معارف بدین منظور انتخاب و اعزام شد. نام برده در همان سال ورود با مساعدت های حاکم وقت زنجان، نخستین مدرسه را به شیوه ی نو با نام ـمدرسه ی همایونیه» تاسیس و راه اندازی نمود. شاگردان این مدرسه محدود و آن هم غالباً از فرزندان اعیان و اشراف بودند که با فشار وزیر همایون به مدرسه می آمدند. اعضای اصلی هیات علمی مدرسه مرکب از سه نفر بودند: 1- مترجم همایون فره وشی (رییس مدرسه؛ 2- دکتر کمال تبریزی (ناظم و در عین حال معلم )؛ 3- شیخ محمد علی حکیم الهی (معلم عربی) که نام برده مدتی پس از تشکیل مدرسه به درخواست مترجم همایون فره وشی از طرف انجمن معارف به زنجان اعزام شده بود. بقیه ی معلمان از طلاب زنجان انتخاب شده بودند. این گروه قبلاً تدریس به روشهای نوین را آموزش می دیدند و سپس اجازه ی تدریس می یافتند. پس از همایون، افراد فرهنگ دوست دیگری در صدد برآمدند که به شیوه ی جدید، مدارسی در زنجان بسازند. از این افراد می توان احمد، شیخ یوسف علایی، شیخ اسماعیل تهذیبی ، فصیحی شیرازی، میرزا حسن خان امید و میرزا جلال خان ذوالمجدین و حاجی علی اکبر توفیقی اشاره کرد. در سال 1300 ش خانمی به نام عالیه سنجیده، اولین مدرسه ی نسوان (زنان) را در زنجان تاسیس کرد. در سال 1305 ش مقارن با سال تاج گذاری رضا شاه، مدارس زنجان منحصر به چهار مدرسه ی ملی به نام سعدیه، توفیق، علمیه، سعادت و یک دبستان دخترانه ی ملی به نام «بنات» و دو دبستان دولتی بود که تعداد دانش آموزان آن از چند صد نفر تجاوز نمی کرد. با تاسیس حکومت پهلوی ، روند تاسیس مدارس جدیدی رشدی شتابان به خود گرفت، به طوری که در سال 1312 ش به هنگام تصدی ریاست معارف زنجان توسط آقای حسن رهبری، اولین دبیرستان دولتی زنجان تاسیس و به نام «پهلوی» نام گذاری شدو در نخستین سال تاسیس، 59 دانش آموز پسر در آن به کسب معلومات پرداختند. آمار مدارس و دانش آموزان شهرستان زنجان و توابع آن اعم از دختر و پسر در سال مذکور جمعاً 1059 نفر بوده است که از این تعداد، 390 پسر در شش¬دبستان دولتی پسرانه و 493 نفر در سه مدرسه ملی مشغول تحصیل بوده اند. و از آن پس تا شهریور 1320 در شهر و روستاهای زنجان مدارس دیگری تاسیس شدند و تعلمیات، شکل عمومی تری گرفت. در واقعه ی سوم شهریور 1325 و به هنگام تسلط بیگانگان بر کشور، برخی از مدارس روستایی در محاق تعطیلی قرار گرفت. (بيات، 1386، صفحات 76 -77)