رونق تولید ملی | دوشنبه، ۲۹ مهر ۱۳۹۸

رنگرزی - نمایش محتوای موسیقی

 

 

رنگرزی

شناسه : 58572253

رنگرزی علمی است که طی آن‎ ‎ماده رنگی در شرایط معینی از درجه حرارت و زمان، بر الیاف و یا کالای منسوج از نوع‎ ‎معینی اثر می گذارد و آن را رنگ می کند. در صنعت نساجی که رنگرزی فرش را نیز شامل‎ ‎می شود رنگ به طور اعم، به کلیه مواد طبیعی و یا شیمیایی که قابلیت رنگرزی الیاف و‎ ‎یا منسوجات را دارند اطلاق می شود‎ ‎تاریخچه رنگرزی‎ ‎در ایران‎: ‎خوشبختانه در پرتو دستاوردهای جدید باستان شناسی، و نیز با بررسی آثار‎ ‎مکتوب معلوم شده است که پیش از اسلام جامعه ایران دارای سنت پیشرفته بافت قالی و‏‎ ‎نساجی بوده است. رنگرزی در ایران سابقه دیرینه ای دارد. پیش از اسلام، بخصوص شواهدی‎ ‎همچون اشارة "گزنفون" مورخ یونانی، به کارگاه قالی بافی شاهان هخامنشی در شهر‎ "‎سارد" مربوط به 400 سال قبل از میلاد و نوشته هایی درباره قالی ارغوانی رنگ، روی‎ ‎قبر کوروش و کهن ترین اثر دارای گره ایران، که تا بحال نخستین نمونه قالی ایران‎ ‎محسوب شده و توسط پروفسور "رودنگر" در مغولستان در ناحیه ای به نام "پازیریک" کشف‎ ‎شده است، وجود هنر قالی بافی و به تبع آن صنعت رنگرزی را از آغاز تاریخ ایران‎ ‎باستان بصورت هنری ارزنده و تکامل یافته در منطقه قطعی می سازد. در حاشیه فرش‎ ‎پازیریک، نقش تعداد زیادی اسب به چشم می خورد و در بافت آن از رنگهای سبز، آبی،‎ ‎قرمز و زرد استفاده شده است. با بررسی نقوش و همچنین طریقه بافت آن معلوم می شود که‎ ‎دست کم سنت هزار ساله ای لازم است تا چنین فنون پیچیده ای شکل گیرد‎. ‎در دوره‎ ‎ساسانی رنگرزان از احترام خاصی برخوردار بوده اند. کشف نمونه هایی از پارچه های‎ ‎دوره ساسانی که شاهکارهایی از ذوق و ظرافت و هنر طراحی و رنگرزی بحساب می آید ناشی‎ ‎از وجود صنایع پیشرفته رنگرزی و نساجی و بی تردید بافت فرش است که اعتبار آن را به‎ ‎اوج می رساند. از نمونه های فرش ساسانی که متأسفانه با حمله اعراب از میان رفته است‎ ‎ولی ذکر آن در بسیاری از کتب قرون اولیه اسلامی از جمله تاریخ طبری آمده است. فرش‎ ‎بهارستان یا بهارخسرو می باشد که علاوه بر استفاده از سنگها و جواهرات و تزئینات‎ ‎گران بها و بی نظیر، استفاده از رنگ های زیبایی که تمام فصول سال را به نحو حیرت‎ ‎انگیزی در مقابل نگاه بیننده قرار داده است؛ طبری درباره آن می گوید: "بساطی بافتند‎ ‎از دیبا، شصت ارش1 اندر شصت ارش به زمستان باز کردندی بدان وقت که هیچ جا گل شکفته‎ ‎نبودی و به جهان اندر سبزی نبودی و آن بساط را گرداگرد کنارش همه به "زمرد" و‎ "‎زبرجد" سبز بافته‎..." ‎شیوه ساسانیان در بکارگیری رنگها با شیوه بیزانسی تفاوت‎ ‎داشته و تنها رنگهای بکار رفته یکی است ولی رنگهای ساسانی دارای درخشش کمتر و معتدل‎ ‎تر است و هنرمندانه تر تقسیم شده و با در نظر گرفتن نقش انتخاب شده اند‎. ‎در‎ ‎دوران آل بویه و سپس سلجوقیان به وجود کارگاههای رنگرزی که بصورت صنفی و تولیدی در‎ ‎بسیاری شهرهای ایران نظیر یزد، کاشان و اصفهان اشاره شده است. در این کارگاهها‎ ‎علاوه بر بافندگان، رنگرزان نیز بطور دائم حضور داشتند و تجربه و مهارت و ذوق خود‎ ‎را در این رنگرزخانه ها بکار می گرفتند. شهرت ایرانیان در رنگسازی و دریافت ارزش‎ ‎رنگ ها بخصوص در زمینه های مربوط به کتاب سازی و مینیاتور نیز به مرزی رسیده بود که‎ ‎با گسترش مکتب هنری برجسته ای نظیر مکتب هرات، ایرانیان بعنوان استادان رنگ شناخته‎ ‎می شدند‎. ‎با شروع حکومت سلاجقه در ایران تمامی فنون و بخصوص نساجی و قالی بافی‎ ‎نیز بخاطر عشایر ترک در سراسر ممالک اسلامی اهمیت فراوان پیدا کرد. یک نمونه از‎ ‎بافته های دوره سلجوقی که در موزه "متروپولیتن" موجود است دارای اشکال توریقی(به‎ ‎معنی برگ دادن درخت) به رنگ پرتغالی و قهوه ای، و قطعه ای دیگر به رنگ سبز و سفید‎ ‎است‎. ‎رنگ های فرش با استفاده از گیاهان و به کمک مهارت استادکاران رنگرز به حد و‎ ‎دامنه ای رسید که بتدریج دیگر هنرها و صنایع دستی را در سایه قرار داد. "روناس‎"‎،‎ "‎نیل"، "اسپرک"، "پوست گردو"، "پوست انار" و "زعفران" و سایر رنگهای گیاهی که از‎ ‎صدها سال پیش بشر شناخته بود بدست هنرمندان رنگرز ایرانی جلوه ای یافت که در هیچ‎ ‎کجای دیگر از جهان تقلید شدنی نبود‎. ‎دوران صفویه اوج ترقی صنایع نساجی و قالی‎ ‎بافی است، و خوشبختانه آثار زیادی از آن زینت بخش موزه های دنیاست که شیوه رنگ‎ ‎آمیزی ملایم و بی نظیر در قطعات بدست آمده به چشم می خورد‎. ‎رنگ های متعددی که در‎ ‎بافت قالی ها بکار رفته است عبارتند از: قرمز سیر، آبی، سبز، زرد کمرنگ و نارنجی،‎ ‎که این رنگها تقریبا معادل رنگهایی هستند که امروزه در رنگرزی سنتی ایران از آنها‎ ‎استفاده می شود و نشانه بارز قدمت صنعت رنگرزی در ایران است‎. رنگرزان به کمک‎ ‎خلاقیت خود، ته رنگهایی به وجود می آوردند که با یکدیگر تفاوت جزیی داشتند. مثلا در‎ ‎ترکیب رنگها، بنفش مخلوط با سرخ را برای ساختن رنگی مانند شاه توتی که درخشش شگرفی‎ ‎داشت و یا با مخلوط بیشتری از زرد تند آنها را به رنگ سرخ خرمالویی درمی آوردند‎. ‎صنعت رنگرزی ایران در اواخر دوران صفویه، همزمان با رشد رنگرزی مدرن در اروپا عظمت‎ ‎و درخشندگی خود را تا حدی از دست داد. در دوره پهلوی به سبب استفاده از رنگهای‎ ‎شیمیایی خارجی و پنبه و پشم وارداتی برای تار و پود قالی، اصالت و خودکفایی این هنر‎ ‎و فن آسیب دید به طوری که هنوز نمی توان به راحتی این هنر سنتی را از آفتی که دچارش‎ ‎شده نجات داد‎. ‎تاریخچه رنگرزی در زنجان‎: ‎درخصوص سابقه رنگرزی استان‎ ‎زنجان اطلاعاتی در دست نیست ولی به یقین می توان گفت که رنگرزی الیاف از زمان رواج‎ ‎قالیبافی در استان متداول بوده است و بافندگان قالی با پی بردن به خواص رنگ دهی‎ ‎گیاهان منطقه و رنگرزی الیافی چون پشم و نخ توانستند قالی های نفیس و باارزشی را‎ ‎تولید نمایند با استناد به مدارک موجود اقوام افشار ساکن در این استان علاوه بر‎ ‎تولید بهترین فرشهای ایران رنگرزی الیاف را نیز به عهده داشتند. آنان با استفاده از‎ ‎گیاهان مختلف از جمله روناس، حنا، جاشیر، پوست گردو، پوست انار، پوست پیاز و گیاهان‎ ‎دارای رنگدانه گیاهی دیگر و با بکارگیری انواع فنون و مهارتهای حرفه ای رنگهای‎ ‎متنوع را تهیه می کردند‎. ‎کارگاه رنگرزی و محل داد و ستد الیاف پشمی و نخی‏‎ ‎این اقوام، جنب تیمچه بازار بوده که از بازار زنجان بطرف خیابان کمربندی خیام‎ ‎امتداد داشته است. ولی امروزه به علت رواج رنگهای شیمیایی شیوه رنگرزی سنتی کمرنگ‎ ‎شده است و تعداد اندکی از کارگاههای رنگرزی شیمیایی در کاروانسرای شاطرعلی، حاج‎ ‎شامی بالا و پایین، سرای نهالی و حاج فتح اله مشاهده می گردد. رنگرزان ماهری چون‎: ‎مرحوم ولی قره خانی، مرحوم حاج قربانعلی صباغی، مرحوم عبداله اورنگی و مرحوم حاج‎ ‎احمد، زندگی می کردند که با تلاش، سختکوشی و پشتکار، و با استفاده از گیاهان رنگزا‎ ‎الیاف پشمی و پنبه ای را رنگ آمیزی می کردند و قالی زنجان را غنا می‎ ‎بخشیدند‎. ‎بعلت رکود این صنعت اکثر پیشکسوتان رنگرز استان از این کار کناره گیری‎ ‎کردند و تنها چند نفر هنوز هم به این شغل اهتمام دارند که از جمله: آقای بختیاری،‎ ‎حاج زیداله ندرلو و فرهاد یادگاری می‎ ‎باشند‎.

آدرس کوتاه :
رای شما
میانگین (0 آرا)
The average rating is 0.0 stars out of 5.