روز شمار تاریخ زنجان

بیست و نهم تیر

بیست و نهم تیر


1 - سردار مسعود که سال 1287-1288ش به حکومت زنجان منصوب شده بود، به هم راه ملاقربان علی و جهان شاه خان امیر افشار علیه مشروطه تلاش می کرد، تا جایی که کار به خون ریزی کشیده و مردم به دولت و مجلس ملی شکایت کردند. همچنین سردار موید، برادر صمد خان ضد مشروطه که در سال 1290 ش در زنجان حکومت داشت، به تاسی از برادر خود به دشمنی با مشروطه و طرف داری محمد علی شاه برخاست. وی تعدادی از روحانیون را ترغیب کرد که تلگراف به سفارت خانه ی روس و انگلیس فرستاده و خواستار بازگشت محمد علی شاه شوند. در یک کلام به قول مهدی ملک زاده، اغتشاش پاره ای از شهرها از جمله زنجان به واسطه ی تحریکات دولت بود. به طوری که موضوع طرف داری حکومت از جبهه استبداد زنجان مورد مذاکره نمایندگان مجلس دارالشورای ملی (مجلس اول) در روز سه شنبه 24 جمادی الاول قرار گرفت و سید حسن تقی زاده صریحاً دولت را به اقدام علیه مشروطه خواهان در سراسر کشور متهم نمود و از آن جمله با اشاره به زنجان گفت: «در زنجان از طرف ریسس قشون مظفرالدوله و توپچی که نوکر دولتند، تحریک می شوند و نماینده دیگری گفت: تحریک می کنند وکلا را بکشند.» کسروی نیز با این جمله که در این زمان دربار آشکارا ستیزه کاری می نمود و از چند راه با مجلس و مشروطه نبرد می کرد، به نقش دربار در تحریک مظفرالدوله صراحت دارد. (بيات، 1386، ص 45)

2- صبح روز دوم رجب سال 1327 هـ. ق. معین الدوله به حکومت زنجان انتخاب شده و عازم گردید. این معین الدوله برادر کوچکتر علاء الدوله و احتشام السلطنه بوده و به نوشته حاجی وزیر در بداخلاقی و خباثت باطن و دنائت طبع با علاء الدوله برابر بلکه برتر بود که حتی عرضه حمالی نداشت و چند ماه به صورت متزلزل حکومت کرده که در این مدت عداوت اهالی شهر با اطرافیان حجه الاسلام زیادتر شد (حاجی وزیر خاطرات خطی). به این دلیل سپاهی از تهران جهت سرکوبی مخالفتهای زنجان و اردبیل با 600 نفر سرباز و دو عراده توپ کوهی و دو اصله شصت تیر به سمت زنجان به حرکت درآمد. فرماندهی این سپاه بر عهده ی یپرم خان ارمنی و سردار بهادر بختیاری بود. به نوشته کسروی هیچ یک از فرماندهان و سرداران مشروطه خواه حاضر به رفتن به زنجان نبودند تنها یپرم و سردار بهادر ین امر را بر عهده گرفتند. که این مسئله حکایت از قدرت فراوان حجه الاسلام و هراس مشروطه طلبان از وی دارد. آن نیرو در تاریخ 26 آبان ماه ال 1327 قمری وارد روستای دیزج آباد شده و حاکم شهر معین الدوله با جمعی به حضور روسای سپاه رفته و اطلاعاتی را در مورد شهر و وضعیت آن در اختیار آنان قرار داد. بنابر نوشته کسروی، معین الدوله پیشنهاد کرد سپاه وارد شهر نشده از کنار آن بگذرد و به اردبیل برود که یپرم نپذیرفته و با نیروی تحت فرماندهی خود به سمت شهر حرکت کرده و بدون مانع و رادعی وارد شهر شد. به نوشته ی کسروی حدود 200 نفر از اطرافیان حجه الاسلام در مسجد سید سنگر گرفته و آماده نبرد بودند. (سلطاني، 1380، ص 96)