روز شمار تاریخ زنجان

بیست و دوم اردیبهشت

بیست و دوم اردیبهشت


1 - هنگاميکه سلطانيه پايتخت ايلخانان مغول قرار گرفته بود، خواجه صدرالدين احمد خالدي زنجاني در سه نوبت به وزارت گيخاتو و غازان خان رسيد. خواجه رشيد الدين فضل ا... همداني مي گويد در سال 671 ق گيخاتو براي بار دوم به سلطنت انتخاب شد. صدرالدين زنجاني که از قاضي زادگان زنجان و در ابتدا ملازم درگاه امير ارغون بود، مالي فراوان پيشکش ايلخانان کرده و از وي وزارت را طلب نمود. همزمان شمس الدين احمد لاکوشي نيز درصدد صيد منصب وزارت بود. بالاخره در قشلاق ارّان وزارت به صدرالدين تفويض گرديد. وي برادرش را قطب جهان لقب داد و عموزاده اش را قوام الملک. در همين ايام صدرالدين و بعضي امراء در فکر ترويج پول کاغذي يا چاو بودند که در چين و ختاي رايج بود. گيخاتو تحقيق کرد گفتند چاو کاغذي است به جاي زر مسکوک که تمغاي پادشاه بر ان نقش بسته است. عليرغم مخالفت هاي درباريان گيخاتو پذيرفت اما در تبريز به دليل عدم اقبال عامه نسبت به چاو قحط سالي پديد آمد چون مردم اجناس و مواد خوراکي را از بازارها بر چيده و نمي فروختند. صدرالدين در ايامي که غازان خان به پادشاهي رسيد از وزارت معزول شد و خواجه رشيد الدين جاي او را گرفت و وي در اين هنگام ملازم امير نوروز بود. در سال 696 ق صدرالدين مجدداً به وزارت رسيد و چون امير نوروز در زمان صدارت خود شغلي مناسب به صدرالدين نداده بود، وي مترصد انتقام از امير نوروز بود. بنابراين نامه اي از زبان امير نوروز نوشته و او را متهم کرد که بر ضد ايلخان توطئه مي نمايد. بالاخره امير نوروز در هرات به قتل رسيد. به اين ترتيب بنابر گفته رشيدالدين فضل ا... با قتل امير نوروز کار صدرالدين بالا گرفت و ايلخان او را سيورغاميشي فرمود و آلتمغا ارزاني داشت.اما روزگار بر وفق مراد صدرالدين نبود و به نوشته رشيدالدين در سال 697 ق سيد قطب الدين شيرازي و معين الدين خراساني بر عليه صدرالدين توطئه کرده و او را متهم به خيانت در اموال مملکت نمودند. رشيدالدين مي گويد بين او و صدرالدين بيشتر اوقات دوستي بود و هر که پيش او سعايت صدرالدين را مي نمود وي اعتنايي نمي کرد. بنابراين سعايت گران نزد صدرالدين رفته و عليه رشيدالدين داد سخن دادند. صدرالدين نيزتحريک شده و نزد پادشاه از رشيدالدين بدگويي نمود اما پادشاه را عتاب کرده و متهم به خيانت نمود و بالاخره به امر ايلخان در روز يکشنبه بيست و يکم (21) رجب سال 697 به قتل رسيد. سيف الدين عقيلي علت مرگ صدرالدين را تحريک و توطئه شخص رشيدالدين و تاريخ قتل وي را سال 699 ق ذکر کرده است. هر چند خو رشيدالدين نيز سرنوشتي نکوتر از صدرالدين نيافته و به امر ايلخان به قتل رسيد. امروز در زنجان یک دبیرستان و یک خیابان به نام این وزیر«صدر جهان» نامگذاری شده است. (سلطاني، 1379، صفحات 35-37)

2- حيرت نامه يا سفرنامه ميرزا ابوالحسن خان ايلچي به لندن در سال 1224 ق، گرچه به قلمي نارسا و ناقص نگاشته شده، ولي با توجّه به قلّت منابع تاريخي مي توان آن را مفيد ارزيابي كرد؛ ميرزا ابوالحسن خان ايلچي مي نويسد: «روز يكشنبه بيست و هفتم {ربيع الاوّل 1224 ق}، بعد طيّ هشت فرسخ {از قريه سياه دهن} وارد قريه ي «نوري» من محالّ «ابهر» شده.»، «روز دوشنبه بيست و هشتم، بعد از قطع پنج فرسخ وارد «صايين قلعه» شده، در آن هنگام چاپاري از امناي دولت رسيده و وكالت نامه {اي} از «سرهار فورد جونز» كه به وقت ايلچي گري از دولت خود آورده و سوار آن به خط ايلچي بوده آورده .»، «روز سه شنبه بیست و نهم، بعد از قطع چهار فرسخ راه وارد «سلطانیه» شدهف «سلیمان بیک» رییس قریه ی مذکور به استقبال آمده و در کمال مهربانی شیوه ی مهمانداری به جا آورده،  «مستر موریه» انگریز {ی} را با یاران، بر سر مقبره ی «غازان شاه» و «سلطان خدابنده» برده، بعد از فاتحه خواندن! به سیر عمارات جدید قبله ی عالم و عالمیان {فتحعلی شاه} رفته، از آن جا به تماشای النک و گلزار، که از انواع گل و ریاحین آراسته بود رفته، «مستر موریه» نظر به عادت مستمر به قلم ارژنگ مانند، تصویرات ابنیه ی عالیه ی حضرت شاهنشاه را با سبزه زار و گلزار، مسطوره {ای} کشید و آن روز به انتها رسید.»، «روز چهارشنبه سلخ، روانه ی راه گشته و پس از طیّ پنج فرسخ راه و در هنگام حرکت سحاب، قطره بارانی، به باریدن شدّت نمود، به مرتبه ای که خوشی های منزل سابقه از یاد برفت، و چون عالیجاه «امان الله خان»، حاکم «زنجان» ولد ارجمند عالیجاه «فرج الله خان» به شکار رفته بود، در «زنجان» به این جانبان خوب نگذشت و روز بگذشت. (متقي، 1386، ص 86)

3 - به دنبال شايعه اجازه امام جمعه زنجان مبني بر اينکه مردم مي توانند در زمين هاي باير خانه سازي کنند گروهي از مردم دهها هکتار از زمين هاي جنوب شرقي و شمال شرقي زنجان را اشغال کردند و اين عده مشغول تفکيک و خط کشي و پي کني زمين ها شدند. بلافاصله دفتر آيت الله حاج سيد عزالدين حسيني موسوي امام جمعه زنجان اين شايعه و خبر را شديداً تکذيب مرد و اعلام شد که هم اکنون مذاکراتي براي جلوگيري از اشغال زمينهاي مورد تجاوز در جريان است. قسمتي از اين زمينهاي اشغالي مربوط به شركت نفت و شهرداري و  قسمت ديگر زمينهاي شخصي است. طبق اطلاعات چون جلوگيري از اين امر براي استانداري و شهرداري زنجان ميسر نگرديده قرار است هيأتي از تهران جهت رسيدگي به اين امر اعزام شوند.